bkg
imgimg

Permacultuur

EETBARE TUINEN

Lagen

In de natuur is de grond altijd bedekt met ofwel een laag dood organisch materiaal óf met bodembedekkende planten (pioniers), die wij onkruid noemen. In het wild vind je ook veel verschillende lagen begroeiing. Tuinieren volgens dit uitgangspunt betekent dat je zoveel mogelijk van deze (7) lagen probeert te laten groeien:

  1. hoge bomen
  2. lage bomen
  3. struiken
  4. de kruidlaag
  5. kruipers
  6. klimmers
  7. wortelgewassen

Op ieder stukje grond dat braakligt of lang genoeg met rust gelaten wordt, ontstaat vanzelf een bos. Eerst komen de pioniers; één- en tweejarige gewassen (PDF, 471 Kb) die voedingsstoffen uit diepe lagen kunnen halen en onder arme omstandigheden het best functioneren. Met de door één-jarigen toegenomen vruchtbaarheid komen meerjarige begroeiingen aan bod. En als de kranige bramen en andere prikkende struiken voet aan grond krijgen, krijgen ook zaailingen van boompjes en andere grote langlevende gewassen de kans om groter te worden, beschermd door een kniehoge laag van late pioniers en struikige doornige kruipers.

Uiteindelijk maken de één- en tweejarigen grotendeels plaats voor de langlevende begroeiing. Dit proces heet 'successie' en is een belangrijk gegeven in de permacultuur. Afwijken van dit principe vergt veel tijd en energie om natuurlijke processen tegen te houden en te vertragen. Het traditionele tuinieren is hier een voorbeeld van: wieden, schoffelen en rug-brekende bezigheden zijn het resultaat. Je kan ook met de juiste planten de succesie aanmoedigen en voor ons nuttige pionierplanten de weg laten bereiden voor je eigen eco-systeem. Dat is natuurlijk tuinieren, gebaseerd op de veelzijdigheid en hoge productie van organisch materiaal van een bos. De natuur doet het werk en u kunt lekker lui zijn.

NOOIT KALE AARDE

Mulchen is een belangrijke manier om de bodem te beschermen en verrijken. Door bovendien niet - of zo min mogelijk - te graven, spitten of op andere manieren de bodem te verstoren geef je het bodemleven de kans om werk voor je te doen. Het zet de op de bodem aangebrachte organische materialen om in mineralen en andere voeding, ze creëren kanalen voor beluchting en bewatering. En mits met rust gelaten vormen ze een stabiel, evenwichtig maar dynamisch systeem.

Een goed bodemleven is een vereiste voor natuurlijk tuinieren. Een van de eerste dingen die ik daarom in een tuin doe, is het aanbrengen van compost. Dit haal ik in Abdischenbosch bij Afvalzorg Limburg; het enige bedrijf in de regio dat gecertificeerde keurcompost levert.

Gildes

In de natuur werken planten onder en boven de grond samen om een ecologisch systeem te vormen. Een systeem van samenwerkende planten wordt 'gilde' genoemd. De samenwerking tussen planten geldt voor hele families van planten. Ofwel een gilde van een appelboom (Rozenfamilie) geldt ook voor peren, bramen, aardbeien. Dit inzicht maakt het eenvoudiger om goede combinaties van planten te vinden.

Verticaal

Een van de typische dingen in de permacultuur is, dat je eenzelfde stukje grond op meerdere hoogtes kunt gebruiken. Als je dit gegeven combineert met bijvoorbeeld een balkon, krijg je een verticale tuin. De verticale tuin bestaat uit een constructie waarmee je de bodem tegen de muur monteert. Een voorbeeld van zo'n tuin die het betonnen hart van de stad verzacht, is in Heerlen aan de Spoorsingel bij 'Schoon GMS' te vinden. Er groeien niet alleen rotsplanten, maar ook sla, tomaten en lavendel tegen de gevel van het clubgebouw van omhoog. Heel veel planten vinden dit zelfs fijner dan op de grond te groeien!

Kringlopen

Een ander belangrijk punt bij permacultuurtuinieren is het opnieuw gebruiken van alles wat je anders misschien zou ‘weggooien’. GFT kun je gebruiken om te composteren of als voeding voor een wormenbak (PDF, 1,4 Mb). Water kan worden opgevangen in tanks, zodat je droge periodes kunt overbruggen zonder kostbaar drinkwater te hoeven gebruiken.
Oude spiegels kunnen de tuin groter laten lijken en licht reflecteren. Grote keien vangen de warmte op en bufferen ze. Van stoeptegels kun je een kruidenspiraal maken en van bakstenen een aardbeientoren.